Gốm sứ Bát Tràng tiềm ẩn nguy cơ mai một ( Phần 2)

Ðầu tháng 5, Câu lạc bộ Nghệ nhân và thợ giỏi Bát Tràng được thành lập, tập hợp 18 nghệ nhân và 85 thợ giỏi. Nhiệm vụ chủ yếu của Câu lạc bộ là giữ gìn, phát huy bản sắc làng nghề. Ông Lê Văn Lợi, Trưởng Ban đại diện làng gốm Bát Tràng cho biết: “Việc ra đời câu lạc bộ có ý nghĩa rất quan trọng trong khuyến nghề, khuyến tài đối với Bát Tràng. Nhân dân Bát Tràng chúng tôi giao nhiệm vụ cho những nghệ nhân có trách nhiệm dìu dắt đội ngũ thợ giỏi. Những người thợ giỏi phải chú trọng đào tạo, rèn tay nghề cho đội ngũ thợ trẻ. Có như vậy truyền thống mới được nối tiếp”.

Nghề gốm ở Bát Tràng ngày nay đã có nhiều đổi khác. Nếu như trước kia nghệ nhân vừa làm men, vừa trực tiếp chuốt, nặn sản phẩm thì nay, sự chuyên biệt hóa rất cao. Ðiều ấy đem lại nhiều lợi thế, khiến cho những nghệ nhân khẳng định được thế mạnh riêng của mình. Thí dụ như: Nghệ nhân Trần Ðộ có tiếng trong việc phục chế men cổ, đặc biệt là men thời Trần và sáng tạo nhiều mầu men riêng; Nghệ nhân Vương Mạnh Tuấn chuyên sâu về lĩnh vực phục chế gốm cổ, nhất là những bình gốm men rạn truyền thống đắp nổi họa tiết theo các tích cổ; Nghệ nhân Lê Minh Châu chuyên làm các loại bình cỡ lớn; Nghệ nhân Nguyễn Văn Bình nổi tiếng về điêu khắc… Một số người thợ, tuy tuổi đời mới ngoài 30, nhưng tay nghề khá giỏi, là những giám đốc những doanh nghiệp lớn, thương hiệu được khẳng định trên thị trường như Nguyễn Văn Quyền, Nguyễn Tiến Ðạt… Bản thân các thương hiệu này phải cạnh tranh với nhau để phát triển. Khi tham gia Câu lạc bộ Nghệ nhân và thợ giỏi của Bát Tràng, mỗi hội viên vừa phải xây dựng thương hiệu riêng cho mình, vừa phải có trách nhiệm phát triển thương hiệu chung của làng nghề. Nói cách khác, đó là vấn đề liên kết trong sự cạnh tranh, cạnh tranh trong liên kết.

Hồn gốm tại Bát Tràng

 Trong buổi ra mắt Câu lạc bộ Nghệ nhân và thợ giỏi Bát Tràng, Nghệ nhân Vương Mạnh Tuấn, Chủ nhiệm Câu lạc bộ cho biết: Câu lạc bộ sẽ sinh hoạt đều đặn, xoay quanh các chủ đề chính như: sáng tạo mẫu mã, kỹ thuật đốt lò, kỹ thuật làm men, tổ chức các cuộc giao lưu với giới văn nghệ sĩ để có thêm ý tưởng sáng tác… Bên cạnh giữ bí quyết riêng, các nghệ nhân sẽ trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm với nhau về những vấn đề nêu trên. Câu lạc bộ cũng chú trọng vào việc truyền nghề giữa các thế hệ, vận động con em trong làng thi vào các trường mỹ thuật để các cháu đem kiến thức phục vụ cho nghề gốm. Ðây chính là một sự thay đổi lớn so trước kia. Theo nhiều nghệ nhân, trước đây mỗi gia đình, dòng họ thường giữ bí quyết sản xuất riêng của mình. Việc không có sự giao lưu, hợp tác giữa các lò gốm khác khiến một số hạn chế trong kỹ thuật sản xuất rất khó được khắc phục. Sự hợp tác giữa các nghệ nhân, thợ giỏi sẽ bổ khuyết cho những nhược điểm của từng thương hiệu, qua đó, góp phần phát triển thương hiệu chung của làng nghề.

Thời xưa, người Bát Tràng đã để lại cho hôm nay những tác phẩm gốm rất giá trị. Người Bát Tràng ngày nay phải phấn đấu tạo ra tác phẩm có giá trị cao, không chỉ cho hôm nay mà còn. Làng gốm Bát Tràng đã trở thành điểm đến phổ biến cho người trẻ tuổi ở Hà Nội (sinh viên cao đẳng hoặc trung học) đến tham quan vào cuối tuần. Nó cũng trở nên nổi tiếng trong số khách du lịch nước ngoài, những người muốn hiểu thêm về các giá trị lịch sử và truyền thống trong mỗi sản phẩm thủ công mỹ nghệ. Có rất nhiều cơ quan du lịch cung cấp một ngày du lịch từ Hà Nội đến làng với giá cả hợp lý. Chọn một tour du lịch làng nghề truyền thống Hà Nội để thăm hai làng nghề thủ công nổi tiếng ở ngoại ô Hà Nội: Làng gốm Bát Tràng và Làng Vạn Phúc. Chắc chắn bạn sẽ tìm thấy nó phù hợp nhất với khung thời gian của bạn và có thể mua một số đồ gốm làm quà lưu niệm cho chuyến đi của bạn ở Việt Nam.

Gốm sứ Bát Tràng tiềm ẩn nguy cơ mai một ( Phần 1)

Làng Bát Tràng được cho là được thành lập vào thế kỷ 14 hoặc 15 trong một số tài liệu. Tuy nhiên, theo các dân làng, làng có lẽ đã xuất hiện trước đó. Luôn luôn có hai câu chuyện liên quan đến nguồn gốc của làng. Một trong số đó cho biết dưới triều Lý, vào năm 1100, khi quốc gia này đang trong giai đoạn phát triển độc lập và tăng trưởng ban đầu, có 3 học giả đã trở lại từ chuyến đi công tác sang Trung Quốc đưa ngành thủ công gốm sứ học lại ở Việt Nam và Người Bát Tràng. Trong câu chuyện khác, trong lịch sử làng quê bắt đầu từ thế kỷ thứ 10, khi vua Lý Công Uẩn di dời thủ đô Thăng Long. Với sự hình thành và phát triển của thủ đô, nhiều doanh nhân, doanh nhân từ nhiều khu vực đến định cư ở đây để làm việc và buôn bán. Ở Bát Tràng, có rất nhiều đất sét trắng, vì vậy nhiều thợ gốm, trong đó có gia đình Nguyễn Ninh Trang, đã đến và xây lò nung ở đây. Theo đó, Bát Tràng dần dần thay đổi từ một làng gốm sứ bình thường thành một trung tâm gốm sứ nổi tiếng cho đến nay.

Làng Gốm Bát Tràng có lịch sử khoảng 1000 năm tuổi, gắn liền với sự ra đời của kinh thành Thăng Long. Với lợi thế về vị trí địa lý, chỉ cách trung tâm thành phố hơn mười km, giao thông đường thủy, đường bộ đều thuận tiện, nghề gốm Bát Tràng không chỉ là niềm tự hào của văn hóa Hà Nội, mà còn đem lại lợi ích kinh tế rất lớn cho người dân địa phương. Xã Bát Tràng có hai thôn là Bát Tràng và Giang Cao, cả hai đều được công nhận là làng nghề cổ truyền của thành phố. Trong số 1.800 hộ gia đình của xã, có đến hơn 80% số hộ dân làm nghề gốm. Chưa kể, mỗi năm làng nghề còn tạo việc làm cho hàng nghìn lao động từ các địa phương khác. Với giá trị sản xuất toàn xã năm 2011 đạt 405 tỷ đồng, có thể coi đây là một trong những làng nghề giàu nhất cả nước.

Hoa văn đặc sắc thể hiện văn hóa

Vẻ đẹp của gốm Bát Tràng được tạo nên bởi thứ xương gốm mầu trắng, bên ngoài phủ các loại men khác nhau. Mầu men chính là thứ tạo nên vẻ đẹp đặc trưng của gốm Bát Tràng, với những loại men đã đi vào lịch sử của gốm Việt như: men ngọc, men lam, men trắng, men rạn, men búp dong, men nâu… và vô số những biến thể mầu sắc khác, được tạo ra qua hàng nghìn năm lịch sử. Sản phẩm của Bát Tràng vừa thể hiện sự khéo léo của nghệ nhân, vừa mang nét sáng tạo của người nghệ sĩ.

Thế nhưng, thời gian gần đây, những người yêu mến gốm Việt nói chung, gốm Bát Tràng nói riêng, không khỏi chạnh lòng khi nhìn ngắm những sản phẩm bày bán trong những cửa hàng tại địa phương. Không ít sản phẩm là hàng nhập khẩu từ nước ngoài, hoặc được thu mua từ các làng gốm khác trong nước. Thậm chí, có cơ sở còn sản xuất hàng Bát Tràng “nhái” bằng cách nhập gốm sản xuất ở nơi khác, in nhãn Bát Tràng, rồi cho vào lò hấp, khiến khách hàng không tinh ý không thể phân biệt được đâu là hàng thật, đâu là hàng giả. Gốm Bát Tràng vốn có xương gốm mầu trắng (tức cao lanh, nên có thời làng nghề có tên Bạch Thổ phường). Nhưng giờ, khá nhiều gia đình sản xuất những mặt hàng gốm sành, tức loại gốm dùng cốt bằng đất sét, cho ra xương gốm đỏ hoặc nâu đỏ – đây  nét là đặc trưng của các dòng gốm Thổ Hà, Phù Lãng, Hương Canh… Mặc dù không đồng tình với cách làm này của một số cơ sở sản xuất, song chính quyền địa phương và Hiệp hội Gốm mỹ nghệ Bát Tràng cũng không thể cấm các cơ sở không được làm như vậy. Vì đã mở ra kinh doanh, ai cũng tính đến lợi nhuận.

Trước những thách thức ấy, việc gìn giữ và phát huy bản sắc của Bát Tràng trở nên cấp thiết. Những nghệ nhân Bát Tràng quan niệm cần phải lấy “xây” để “chống”. Việc tập hợp những nghệ nhân, thợ giỏi vào một tổ chức nghề nghiệp vừa tạo ra những điều kiện để những người làm nghề nâng cao tay nghề, phát triển sản xuất, khẳng định thương hiệu, đồng thời, cũng là biện pháp để loại bỏ những yếu tố tiêu cực trong hoạt động sản xuất và kinh doanh tại làng nghề.

Còn tiếp

Lịch sử làng gốm Bát Tràng

Bát Tràng, một ngôi làng nhỏ ở phía Bắc Việt Nam, cách trung tâm Hà Nội khoảng 13 km về phía Nam, ở phía bên kia của cầu Chương Dương. Tại sao tên của nó lại phổ biến đến hầu hết khách du lịch đến miền Bắc Việt Nam? Câu trả lời là những sản phẩm gốm và gốm nổi tiếng của họ có chất lượng cao. Nếu bạn biết về Việt Nam, bạn sẽ không ngạc nhiên khi thấy bình, bát, đĩa và nhiều loại sản phẩm gốm khác của Bát Tràng đã được xuất khẩu trên toàn thế giới. Nếu bạn muốn chiêm ngưỡng công nhân làm các sản phẩm gốm bằng tay, chỉ cần đến đây! Hơn nữa, bạn cũng có thể thử nó cho mình!

Làng Bát Tràng được cho là được thành lập vào thế kỷ 14 hoặc 15 trong một số tài liệu. Tuy nhiên, theo các dân làng, làng có lẽ đã xuất hiện trước đó. Luôn luôn có hai câu chuyện liên quan đến nguồn gốc của làng. Một trong số đó cho biết dưới triều Lý, vào năm 1100, khi quốc gia này đang trong giai đoạn phát triển độc lập và tăng trưởng ban đầu, có 3 học giả đã trở lại từ chuyến đi công tác sang Trung Quốc đưa ngành thủ công gốm sứ học lại ở Việt Nam và Người Bát Tràng. Trong câu chuyện khác, trong lịch sử làng quê bắt đầu từ thế kỷ thứ 10, khi vua Lý Công Uẩn di dời thủ đô Thăng Long. Với sự hình thành và phát triển của thủ đô, nhiều doanh nhân, doanh nhân từ nhiều khu vực đến định cư ở đây để làm việc và buôn bán. Ở Bát Tràng, có rất nhiều đất sét trắng, vì vậy nhiều thợ gốm, trong đó có gia đình Nguyễn Ninh Trang, đến và xây lò nung ở đây. Theo đó, Bát Tràng dần dần thay đổi từ một làng gốm sứ bình thường thành một trung tâm gốm sứ nổi tiếng cho đến nay.

Thời gian trôi qua, sản phẩm của làng đã phát triển và trở nên nổi tiếng với chất lượng tốt nhất, phong cách và men, cả trong và ngoài nước. Nhiều trong số này bây giờ được tùy chỉnh cho các gia đình quý tộc và nhu cầu tôn giáo. Các thị trường nước ngoài phổ biến là Nhật Bản (dưới thương hiệu "Kochi (Giao Chỉ)", Hà Lan, Anh, Bồ Đào Nha, Đông Nam Á,

Để sản xuất một sản phẩm hoàn chỉnh, người ta phải làm theo 3 bước. Bước đầu tiên là làm cho khung sản phẩm. Các nghệ nhân chọn đất sét thích hợp, xử lý nó và bắt đầu làm một sản phẩm thô. Nó phải được sửa chữa để có được sự xuất hiện tốt nhất. Thứ hai, họ trang trí và che nó với glazes. Cuối cùng nhưng không kém phần quan trọng, các sản phẩm thô được nướng trong 3 ngày và 3 đêm. Có một số loại lò, nhưng nhiệt độ phải ở 12000 hoặc 13000. Sau khi nướng, sản phẩm được đưa ra, phân loại và sửa chữa trong trường hợp có những sai lầm. Và bây giờ chúng tôi có sản phẩm hoàn hảo.

Tác phẩm chuẩn bị đem tới khách hàng

Các loại sản phẩm phổ biến. Sản phẩm Bát Tràng được chia thành 3 loại dựa trên mục đích sử dụng.Hoạt động sản phẩm

Các đồ dùng tiện dụng: bao gồm đĩa, bát, chén trà, kettles, chai rượu vang, chậu hoa, lọ, bình ... khác biệt gì hơn là các loại của Trung Quốc.

Các sản phẩm văn hoá: bao gồm giá đèn, nến, nến hương, bàn thờ, thanh kiếm ... Đây là những giá trị cho người thu gom vì ghi năm sản xuất, tên của nhà sản xuất và thợ gốm.

Vật trang trí: mô hình nhà, bàn thờ, tượng và đồ đạc kiến ​​trúc.

Đặc điểm đặc biệt là đồ trang trí đa dạng trên sản phẩm. Nhờ lịch sử lâu dài và sự phát triển, những tác phẩm của làng đã được tích lũy với rất nhiều kiểu thiết kế đặc biệt khác nhau. Một điều nữa làm cho chúng nổi bật là màu men, có chất lượng cao và nhiều màu sắc khác nhau, chẳng hạn như xanh, nâu, trắng, xanh lá cây, trong cả hai vụ nổ và nóng chảy.

Trong thực tế, đã có một số đối thủ cạnh tranh cả trong nước và quốc tế đã có những lợi thế về công nghệ cao. Tuy nhiên hầu hết khách hàng đều thích các sản phẩm thủ công có chứa các giá trị lịch sử và truyền thống. Do đó, không có gì ngạc nhiên khi Bát Tràng vẫn còn tồn tại trong những ngày bận rộn và công trình. Quan trọng hơn, làng bây giờ đã trở nên phổ biến, thu hút hàng trăm du khách khổng lồ đến thăm và mua hàng gốm.